Cuors da rumantsch
I s'invlüda svelt nossa quarta lingua naziunala, il rumantsch. I's dauda minchatant ün singul pled; ma blers homens e duonnas dalla Svizzra tudais-cha nun han ingüna relaziun cun ella e nu san inguotta sur da quista bella lingua.

Noss entusiassem es stat grond cur cha nus vain vis, cha ün dals projects da noss' eivna a S-chanf d'eira la lingua rumantscha. Plain d'energia vaina cumanzà dad imprender ils prüms pleds. I nun es stat leiv in quist cuort temp. Las difficultats han cumanzà culla dretta articulaziun dal nom da noss lö, ingio cha no stain: S-chanf. Daplü amo cul verset: "Tschinch chatschaders van a chatscha..."

Per furtüna d'eiran las otras activitads in tudais-ch. Nus vain inscuntrà a duonna Marcella Maier da San Murezzan. Ella ha discuorri bler sur da sia lingua materna i'l temp dad hoz ma eir dallas experienzas cur ch'ella d'eira giuvna.

La visita illa scoula da S-chanf (seguonda e terza classa) ans ha impressiunà. Nus nu vain inclet bler, ma nus vain vis, cha'ls scolars creschan sü in duos linguas. I'ls cumüns da l'engiadina as discuorra fin la 4. classa be in rumantsch, illa 5. classa imprendan ils scolars e las scolaras tudais-ch. Tuots uffants san discuorrer tudais-ch fingià ouravant, ma ils nu san scriver....

Sur da 66'000 homens e duonnas, mats e mattas in Svizzra discuorran rumantsch sco lingua materna. Id existan 5 idioms: sursilvan, suotsilvan, surmiran, puter e vallader. La regenza dal chantun grischun sto stampar tuot ils cudeschs pels scolars in lur idiom. Quai cuosta bler, es fisch char! Per jüdar a salvar la lingua rumantscha es gnü sviluppà il rumantsch grischun. Il votants dal chantun grischun han dit da "schi" al rumantsch grischun sco lingua uffiziala avant 10 dis.

Üna experienza fich persunala es stat per nus noss inscunter cun Sour Pia dalla claustra da Müstair. Ella raquinteiva ch'ella sta fingià per 43 ons illa claustra, insembel cun las otras 10 sours, adüna dadaint ils mürs. Las sours tschüffan il permiss dad ir our dal convent be dürant 3 dis l'on, scha ils genituors stan mal o nun pon plü gnir far üna visita.

No nu pudain ans imaginar üna vita sainza sortidas, sainza vacanzas, sainza cumprar aint, sainza pussibiltà da bandunar la claustra, eir be per ün cuort temp. &endash; Malgrà: Sour Pia pareiva fich cuntainta e furtünada.

Provai da dir quist proverbi!:

Tschinch chatschaders van a chatscha e tschüffan tschinch chamuotschs!

Bettina e Kathrin, Ernst Hänzi


zurück erstellt am 15.06.2008